Opgraving Halvemaanstraat

Aan de bouwlocatie Halvemaanstraat is archeologisch onderzoek uitgevoerd. De aanleiding is het woningbouwproject waarbij archeologische resten verloren zouden gaan. Al tijdens het eerste onderzoek in 2012 bleek namelijk dat er belangrijke archeologische resten in de bodem aanwezig zijn. Zo werden bewoningsresten gevonden uit de periode tussen 1000 en 1200. Nu blijken er ook resten uit de prehistorie gevonden te zijn (rond 1200 voor Christus).

Ook resten van stedelijke bewoning vanaf de late middeleeuwen zijn volop in de bodem aanwezig en aan de westzijde lag tussen 1615 en 1961 een heuse vestinggracht. Het onderzoek is eigenlijk in twee delen geknipt. Het stuk ten noorden van de Halvemaanstraat wordt op dit moment opgegraven. Het deel ten zuiden van de straat zal aan bod komen als de verkoop van de huizen aan die zijde goed op gang is gekomen.

graafwerkzaamheden halvemaanstraat

Impressie van het veldwerk en digitaal meetwerk op het opgravingsterrein.

Geschiedenis

Het onderzoeksgebied is gelegen binnen het middeleeuwse stadsdeel dat bekend staat als de Polsbroek of de Spittaalstad, ten oosten van het oudste centrum. Dit is een relatief laag gelegen gebied dat oorspronkelijk gescheiden was door de oude Berkelloop. Nadat deze rond 1225 was omgelegd werd het terrein in de 13e eeuw bij de stad getrokken en kreeg het een eigen omwalling. Langs de grotere uitvalswegen zoals de Laarstraat en de Spittaalstraat en op de hogere delen van het gebied (de Pol) ontstond in de late middeleeuwen bebouwing, de lagere delen (het Broek) werden pas in de 18e en 19e eeuw volgebouwd. Voorheen lagen daar ommuurde hoven van de rijke inwoners van de stad. De locatie die nu onderzocht wordt, ligt op het hoogste stukje van de Spittaalstad. Verwacht wordt dan ook dat de oudste bebouwing van dit stadsdeel juist op deze locatie te vinden zou moeten zijn. Naast deze archeologische verwachting is het bekend dat aan de Melatensteeg vanaf de 15e eeuw een herberg heeft gelegen, genaamd Het Stuvenest. In hoeverre hier nog resten van in de bodem zitten is onbekend, maar dat zal de komende weken duidelijk worden. De naam Halvemaanstraat is overigens genoemd naar een andere Herberg, de Halve Maan. Deze lag eigenlijk aan de Laarstraat en valt dus buiten het onderzoek.

oude kaart zutphen

De ligging van het onderzoeksgebied op de kaart van Jacob van Deventer uit circa 1560. De Halvemaanstraat heeft in het verleden de naam Koolsteeg gehad. Opvallend is dat de straten volop bebouwd zijn. Latere plattegronden suggereren juist een open tuingebied.

De opgraving

De opgraving is nu enkele weken aan de gang. Hierbij is een groot gedeelte van het eerste onderzoeksniveau, waar archeologische resten te vinden zijn, opgegraven. Veelal gaat het om de overblijfselen van de bebouwing die in de loop van 19e eeuw langs de Halvemaanstraat is gebouwd. Dit waren kleine eenkamerwoningen voor het armere deel van de Zutphense bevolking. De wijk stond er bekend om. Oudere resten moeten dieper worden gezocht. Er komt hier een parkeergarage dus oudere bewoningsresten zullen de komende weken worden onderzocht, nadat het muurwerk is verwijderd.

Naast resten van oudere bewoning zal ook onderzoek worden gedaan naar de gedempte binnengracht die door de westelijke helft van het onderzoeksgebied gelopen heeft. Deze gracht, die deel uit maakte van de 17e-eeuwse vestingwerken rond de stad, is in de loop van de 17e, 18e en 19e eeuw fasegewijs versmald en gedempt en daarna overbouwd. in het proefsleuvenonderzoek bleek dat de vulling van de gracht veel vondstmateriaal bevatte. Het onderzoek naar de gracht vormt het sluitstuk voor het eerste deel van het onderzoek.

Onderzoeksdoel

De komende periode zal de aandacht uitgaan naar de vraag hoe dit stadsdeel zich vanaf de eerste bewoning heeft ontwikkeld. Het was een dynamisch gebied waar soms sprake was van groei en krimp, bouw en verval en uiteindelijk de kaalslag van de straten rond 1970. Lang lag het terrein er verlaten bij, maar de volgende dynamische fase is al begonnen: de bouw van woningen en appartementen. De middeleeuwse straten komen weer tot leven.

detail oude kaart

Detail uit de plattegrond van Zutphen door Johan Blaeu uit 1649. De tegen de gracht doodlopende straat is de Halvemaanstraat (toen Coolsteeg). De gracht lag in 1649 over de volle breedte nog open. Verder valt op dat de omgeving Halvemaanstraat en Melatensteeg een groen karakter heeft. Jacob van Deventer tekende een eeuw eerder hier nog volop bebouwing. De stad is, mogelijk als gevolg van de Tachtigjarige Oorlog, leeggelopen.

opgraving Halvemaanstraat

Overzichtsfoto van het eerste opgravingsvlak. Zichtbaar zijn vooral de resten van de 19e-eeuwse kelders.

opgraving van been

Benen greep, gevonden tijdens het vooronderzoek in 2012

 

Team Archeologie van de gemeente Zutphen

Het laatste nieuws over de prehistorische vondsten (pdf, 2,09Mb)